مواد بسياري همانند شير، تحت دماي كنترل شده‌اي در درجه حرارت‌هاي زيرنقطه جوش پاستوريزه مي‌شوند، اين فرآيند به افتخار ابداع‌كننده‌اش لويي‌پاستور، پاستوريزاسيون ناميده مي‌شود.

فرآيند پاستوريزاسيون سبب استريل شدن مايعات نمي‌گردد، اما عوامل بيماري‌زاي موجود در آنها را از بين مي‌برد و با كاهش ميكروارگانيسم‌هاي غيربيماري‌زا و مولد فساد به طور قابل ملاحظه‌اي موجب تقليل فساد آنها مي‌گردد.به طور كلي حرارت انتخاب به منظور پاستوريزاسيون، حداقل حرارتي است كه مقاوم‌ترين بيمارگرها(پاتوژن) موجود در ماده‌ي مورد نظر را مي‌كشد.

در روش استريل‌سازي بايد اندام مورد نظر را از كليه ميكروارگانيسم‌ها به استثناي ميكروارگانيسم‌ مورد نظر عاري نمود. براي تهيه‌ي كشت خالص عامل بيمارگر(پاتوژن)، پاتوژن يا قسمتي از آن كه بتواند ارگانيسم جديدي را به وجود آورد (Propagule) بايد روي ماده غذايي استريل و درون ظرف استريل قرار گيرد. همچنين در روش استريل‌سازي لازم است انتقال پاتوژن به ماده‌ي غذايي استريل به نحوي صورت گيرد كه از آلودگي آن به ساير ميكروارگانيسم‌ها جلوگيري شود.

کالیبراسیون عبارت است از مجموعه عملیاتی که در شرایط مشخصی، میان نشاندهی یک دستگاه یا سیستم اندازه گیری با یک مقدارسنجی مادی با ماده ی مرجع و مقدار متناظر آن که از استانداردهای اندازه گیری حاصل می شود برقرار می کند.

جهت تحقق تأیید تجهیزات اندازه گیری از دیدگاه اندازه شناختی بر اساس رویکردی فرآیندی گام های اساسی و مهم از فرآیند کنترل تجهیزات اندازه گیری به ترتیب ذیل ارائه می گردد:

گام اول: تعیین انتخاب و تدارک تجهیزات اندازه گیری

گام دوم: شناسایی تجهیزات و تعیین وضعیت کالیبراسیون

گام سوم: کالیبراسیون

گام چهارم: بررسی و تحلیل نتیجه کالیبراسیون

گام پنجم: تعیین فواصل کالیبراسیون، برچسب گذاری و مهر و موم

گام ششم: کنترل تجهیزات اندازه گیری نا منطبق

توصيه: در هر آزمايشگاه علوم زيستي، پايه، ميكروبيولو‍ژي يا كشاورزي مراعات واسنجي امري ضروري به نظر مي‌رسد زيرا داده‌هاي دقيق،‌ شالوده و پايه‌ي تجزيه و تحليل دقيق و اطمينان‌بخش است.

بدينوسيله ضايعه تأسف بار درگذشت مهندس حشمت اله اميري شهردار محبوب شهرمان را به عموم مردم لرستان الاالخصوص مردم شهيد پرور خرم آباد تسليت  مي گوئيم از درگاه پروردگار هستي بخش براي آن مرحوم علو درجات و براي خانواده اين عزيز  صبر مسئلت داريم.

ازطرف جامعه علمي استان لرستان

و مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي استان لرستان

Helicoverpa   armigera

Noctuidae

این حشره از شروع گلدهی  (بندرت زودتر) تا آخرین میوه به چوجه خسارت میزند. لاروها میوه ها را سوراخ می کنند و از گ.شت میوه تغذیه می نمایند ، سوراخ های اولیه خیلی ریز هستند بطوریکه به سختی دیده می شوند ، ولی وقتی لاروهای میوه های بعدی را مورد حمله قرار می دهند سوراخ های بزرگتر ایجاد می کنند ، ممکن است میوه ها آلوده به پاتوژن های باکتریایی و قارچی شوند . سیاری از سوراخ ها فاقد لارو هستند ، میوه های کرم زده بازار پسند نیستند و گاهی 50 تا 80 % میوه ها آسیب می بینند ، این آفت پلی فاژ است و به لوبیا ، فلفل ، بامیه ، و بادمجان حمله می کند ، گاهی لاروها غنچه و گل ها را می جوند و باعث ریزش آنها می گردند. این لارو زرد رنگ بوده و در دوطرف نوار زرد رنگی دارد.

مشخصات

شب پره ها دارای بال هایی به رنگ قهوه ایی مایل به خاکستری روشن با خطوط نامنظم خاکستری تیره و ناحیه تیره در نوک بال ها هستند . بال های عقبی سفید با لکه های تیره نامنظم ، در منطقه جیرفت که گوجه فرنگی به مقدار زیاد زیر پلاستیک کشت می شود کرم قوزه خسارت زیادی به بار می آورد.

در خوزستان در سال زراعی 75 – 74 به ترتیب در کشت زمستانه – بهاره و تایستانه – پاییزه جمعاً 4935 هکتار ( زیر پلاستیک ) و 4719 هکتار (کشت عادی) به کشت گوجه فرنگی اختصاص داشته است .بنابراین کشت گوجه فرنگی در این استان از اهمیت ویژه ای برخوردار است .

مديريت و دخالت در وضعيت موجودات زنده، اساس مبارزه بيولوژيك با علف‌هاي هرز مي‌باشد و از اواسط قرن نوزدهم قسمتي از برنامه مديريت علف‌هاي هرز كشاورزي بوده است. علفهاي هرز موجود در اكوسيستم‌هاي نسبتاً پايدار مانند چمن زارها و محيط‌هاي آبي بخوبي تحت كنترل درآمده اند. مبارزه بيولوژيك تنها در مورد گياهان هرز پهن برگ چند ساله و دو نوع يك ساله به نام‌هاي تريبولوس و كاردووس موفقيت آميز بوده و گزارشي مربوط به كنترل انواع باريك پهن با استفاده از اين روش ارائه نشده است (چاروداتان و دولوچ 1988). از آن گذشته، هيچ يك از اين دسته علفهاي هرزي كه كنترل شده اند، مشكلي در زراعت چغندرقند ايجاد نمي‌نمايند.

دو هدف اساسي از مبارزه بيولوژيك عليه علف‌هاي هرز دنبال مي‌شود، اول تحقيق مرتب و منظم در مورد روشهاي كنترل مربوط به نقاط ديگر و دوم تحقيق وسيع تر و گسترده تر در مورد علف‌كش‌هاي بيولوژيك با استفاده از توليد انبوه موجودات زنده يا ساير روشهاي دخالت در اكوسيستم. در سالهاي اخير از روش مبارزه بيولوژيك عليه علفهاي هرز مزارع چغندرقند استفاده نمي‌شود و انتظار تغيير و تحول عمده اي نيز در اين روند نمي‌رود. به همين دليل استفاده از اين روش مبارزه در مزارع چغندرقند با شروع قرن بيست و يكم ممكن است امكان پذير گردد.

تحقيقات اخير در مورد اين روش نشان داد وارد نمودن يك عامل زيستي كنترل كننده به مزرعه در مقياس وسيع، انواع حساس را نابود مي‌كنند (تمپلون و همكاران، 1986). چندين نوع قارچ، باكتري و ويروس داراي توانايي بالقوه جهت كنترل علفهاي هرز مي‌باشند، ليكن در حال حاضر تنها دو نوع قارچ در سطح تجارتي توليد مي‌شوند كه عبارتند از:

در حال حاضر چندين نوع قارچ بيماري زا جهت مبارزه با علفهاي هرز مزارع مختلف (به استثناء چغندرقند) تحت مطالعه مي‌باشند (چاروداتان و دو لوچ 1988) كه امكان استفاده از پنج نوع قارچ بيماري‌زا براي كنترل علفهاي هرز مانند گاوپنبه، سلمك، تاتوره، سوروف و قياق را فراهم
مي‌آورد.

استفاده بالقوه از اين روش محدوديت‌هايي نيز به همراه دارد، از جمله طولاني لازم جهت ثبت روش در ادارات دولتي، زمان طولاني مورد نياز جهت توقف رشد واز ابين رفتن گياهان مزاحم، تاثير عوامل محيطي مانند دما و رطوبت روي عملكرد اين علف‌كش‌ها و تعداد كم ميزبان‌هاي اختصاصي (خاچاطوريان 1986، تمپلتون و همكاران، 1986، چاروداتان و دولوچ1988) يك روش ممكن جهت بالا بردن تعداد علفهاي هرزي كه تحت تاثير عوامل بيماري زا قرار مي‌گيرند، تهيه عامل زيستي است كه دامنه فعاليتش تابع عامل خارجي اضافه شده به محيط باشد. در اينصورت زمانيي كه آن عامل خارجي در محيط عمل نباشد، علف‌كش زيستي فعاليت كمي داشته واز بين خواهد رفت (سندز و همكاران 1989).

با توجه به موانع ذكر شده و ساير تنگناهاي اقتصادي، جوتسوم (1988) عنوان نمود اين روش در جائيكه مبارزه شيميايي كافي نباشد با مواد شيميايي گران بوده و يا دولت مصرف آنرا ممنوع كرده است، كاربرد خواهد داشت، احتمالاً به خاطر توجه بيشتر دولت به آلودگي آبها، هوا و انقراض موجودات در معرض خطر، ممكن است كه در آينده علفهاي هرز بيشتري در مزراع چغندرقند با استفاده از اين روش تحت كنترل درآيند.

نگارندگان : صغرا خسروي نژاد (مدير مسئول كلينيك گياهپزشكي گياهبان نيلوفر سرابدوره)

نادر آزادبخت (سرپرست بخش تحقيقات آفات و بيماريهاي گياهي استان لرستان)

ام البنين اميري (مدير مسئول كلينيك گياهپزشكي سلسله‌ ، الشتر)

سلامت و بهبود رشد گياهان در درجة اول مورد توجه كساني است كه به كاشت  گياهان (بهره برداران)، تهيه و توزيع فرآورده‌هاي گياهي اشتغال دارند؛ علاوه بر تأثير و جايگاه مستقيم توليدات گياهي در زندگي كشاورزان و كارگراني كه در صنايع غذايي مشغول به كارند ، بي ترديد سلامت گياهان بر اشتغال كارگران صنايعي مانند         ماشين آلات پارچه بافي ، كمپوست سازي ،پخش  فرآورده هاي گياهي و … مؤثر است. از همه مهمتر اين كه بايد فراواني و ايمني توليدات كشاورزي  براي تمام افراد، اعم از كشاورزان مولد موادغذايي، آنهايي كه براي حفظ زيبايي طبيعت و محيط زيست كار مي كنند و بالاخره مصرف كنندگان فرآورده هاي كشاورزي، افزونتر از پيش مورد توجه و تأكيد قرار گيرد.

رشته گياه پزشكي از آن رشته هاي نوپا ، كاربردي جذاب است كه علاقمندان خود را جذب كرده است . عنوان گياه پزشکي در علوم کشاورزي ايران از سال 1342 به جاي «دفع آفات و حفاظت گياهان» مطرح شده است. به طور کلي، در اين رشته تشخيص و شناسايي آفات و عوامل بيماري گياهان زراعي، باغي، زينتي، جنگلي، مرتعي و فرآورده هاي گياهي و همچنين شناخت علايم و چگونگي اثر آفات و عوامل بيماريهاي انگلي و غيرانگلي بر گياهان و آشنايي کامل با اصول و روشهاي مبارزه، مورد بحث قرار مي گيرد.

مجري مسئول: نادر آزادبخت كارشناس ارشد مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي لرستان

همكارطرح: داريوش مباركي كاردان بيماري هاي گياهي

شماره مصوب: 850002-8502-02-100000-100-0

چكيده

بيماري باكتريايي سوختگي آتشي(Erwinia amylovora) از مهمترين بيماري‌هاي درختان دانه‌دار است. تاكنون روش‌هاي مديريتي زيادي از جمله شيميايي، بيولوژيكي، استفاده از عصاره‌هاي گياهي و پايه‌ها و ارقام متحمل و مقاوم جهت كنترل اين بيماري استفاده شده است. جهت بررسي اين بيماري در استان لرستان در سال 1385 باغات دانه دار مناطق الشتر، بروجرد و خرم‌آباد در استان لرستان مورد بازديد قرار گرفتند. در اين تحقيق ضمن يادداشت‌برداري و نمونه‌برداري از اندام‌هاي گياهي آلوده، شرايط مساعد بروز بيماري از جمله ارقام و پايه‌هاي استفاده شده، شرايط آب و هوايي و وجود كندوهاي زنبور عسل بررسي گرديد. جهت جداسازي، اثبات بيماري‌زايي و شناسايي باكتري‌ها از روش‌هاي معمول جهت مطالعات باكتري‌شناسي استفاده گرديد. براي بررسي تأثير سموم شيميايي بر روي بيماري، در بهار 1386 طرحي در قالب بلوك كامل تصادفي با 5 تيمار و 3 تكرار در منطقه كاكارضا شهرستان الشتر اجرا گرديد. در مراحل 20%،40%، 80% و 100% گلدهي چهار نوبت اسپري صورت گرفت. تيمارها شامل اكسي كلرور مس يك در هزار، استرپتومايسين با دزهاي 50، 100 و 200 پي پي ام و تيمار شاهد(آبپاشي بدون هيچ سمپاشي) بود. از شمارش شكوفه‌هاي سالم و آلوده جهت بررسي تأثير سموم استفاده شد. نتايج بررسي نشان داد كه باكتري عامل بيماري از درختان سيب،گلابي،به، گلابي وحشي، زالزالك، گلسرخ و تمشك وحشي جداسازي گرديد.در مناطق مورد بررسي بيماري باشدت و نوسان مختلف با توجه به شرايط مساعد بروز بيماري مشاهده گرديد. در بررسي سموم شيميايي، تجزيه و تحليل آماري داده‌ها نشان داد كه بين تيمارها در سطح 1% اختلاف معني‌دار وجود داشت و استرپتومايسين 100 پي پي ام بهتر از بقيه تيمارها عمل كرد.

واژه‌هاي كليدي:

سوختگي آتشي، استرپتومايسين، اكسي كلرورمس، لرستان، كنترل شيميايي، دامنه‌ي ميزباني

مجري مسئول: نادر آزادبخت كارشناس ارشد مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي لرستان

همكارطرح: داريوش مباركي كاردان بيماري هاي گياهي

شماره مصوب: 850002-8502-02-100000-100-0

چكيده

بيماري باكتريايي سوختگي آتشي(Erwinia amylovora) از مهمترين بيماري‌هاي درختان دانه‌دار است. تاكنون روش‌هاي مديريتي زيادي از جمله شيميايي، بيولوژيكي، استفاده از عصاره‌هاي گياهي و پايه‌ها و ارقام متحمل و مقاوم جهت كنترل اين بيماري استفاده شده است. جهت بررسي اين بيماري در استان لرستان در سال 1385 باغات دانه دار مناطق الشتر، بروجرد و خرم‌آباد در استان لرستان مورد بازديد قرار گرفتند. در اين تحقيق ضمن يادداشت‌برداري و نمونه‌برداري از اندام‌هاي گياهي آلوده، شرايط مساعد بروز بيماري از جمله ارقام و پايه‌هاي استفاده شده، شرايط آب و هوايي و وجود كندوهاي زنبور عسل بررسي گرديد. جهت جداسازي، اثبات بيماري‌زايي و شناسايي باكتري‌ها از روش‌هاي معمول جهت مطالعات باكتري‌شناسي استفاده گرديد. براي بررسي تأثير سموم شيميايي بر روي بيماري، در بهار 1386 طرحي در قالب بلوك كامل تصادفي با 5 تيمار و 3 تكرار در منطقه كاكارضا شهرستان الشتر اجرا گرديد. در مراحل 20%،40%، 80% و 100% گلدهي چهار نوبت اسپري صورت گرفت. تيمارها شامل اكسي كلرور مس يك در هزار، استرپتومايسين با دزهاي 50، 100 و 200 پي پي ام و تيمار شاهد(آبپاشي بدون هيچ سمپاشي) بود. از شمارش شكوفه‌هاي سالم و آلوده جهت بررسي تأثير سموم استفاده شد. نتايج بررسي نشان داد كه باكتري عامل بيماري از درختان سيب،گلابي،به، گلابي وحشي، زالزالك، گلسرخ و تمشك وحشي جداسازي گرديد.در مناطق مورد بررسي بيماري باشدت و نوسان مختلف با توجه به شرايط مساعد بروز بيماري مشاهده گرديد. در بررسي سموم شيميايي، تجزيه و تحليل آماري داده‌ها نشان داد كه بين تيمارها در سطح 1% اختلاف معني‌دار وجود داشت و استرپتومايسين 100 پي پي ام بهتر از بقيه تيمارها عمل كرد.

واژه‌هاي كليدي:

سوختگي آتشي، استرپتومايسين، اكسي كلرورمس، لرستان، كنترل شيميايي، دامنه‌ي ميزباني

مير رضا جمشيدي[1] ،نادر  آزادبخت[2] و مسعود  اميرمعافي[3]

چكيده

جهت بررسي مراحل زيستي سن گندم يك مزرعه گندم ديم به وسعت دو هكتار در منطقه ريمله از مناطق سردسير استان و از توابع شهرستان خرم آباد انتخاب گرديد.اين منطقه از زيستگا ههاي اصلي و نزديك ترين منطقه سن خيز شهرستان خرم آباد و داراي هشت هزار هكتار زمين زراعي است كه حدود 95درصد زمين هاي آن به صورت ديم كشت مي گردد.كشت غالب منطقه گندم و جو و الگوي تناوب زراعي عمده آنها نخود و آيش گذراي است .در مزرعه انتخاب شده، تاريخ ريزش سن مادر، مراحل مختلف زيستي اين حشره با روش كادر اندازي (كادر چوبي يك متر مربع)شامل ميانگين تراكم سن مادر،تعداد تخم،تعداد پورها به تفكيك پوره سن يك،پوره سن دو،پوره سن سه، پوره سن چهار،پوره سن پنج و سن هاي نسل جديد در مترمربع اندازه گيري شد. طي اين دوره ازفراسنج(پارامتر)هايي همانند، درجه حرارت روزانه شش ماه فصل زراعي ،رطوبت و ساعات آفتابي روز بررسي و ثبت گرديد. اين نمونه برداري تازمان مهاجرت سن هاي نسل جديد به ارتفاعات به صورت يك روز در ميان ادامه داشت.خلاصه نتايج ،سن مادر از دهه اول فروردين ماه در سطح مزرعه به تدريج مشاهده و فعال بود، دوره تخم ريزي در شرايط ريمله حدود يك ماه ادامه داشت ، دوره زندگي مراحل پوره ها به ترتيب عبارت بود از:پوره سن يك 25روز، پوره سن دو 25روز، پوره سن سه 21روز،پوره سن چهار14روز و پوره سن پنج 14روز بود.۹۰درصد سن هاي نسل جديد ،پيش از رسيدن محصول گندم دوره زندگي آنها كامل شده بود.به طور كلي سن گندم از زمان ريزش تا مهاجرت به ارتفاعات حدود 85روز در مزرعه فعاليت داشت.

واژگان كليدي:سن گندم،پيش بيني جمعيت،ارزيابي مدل روز-درجه مراحل رشدي،ديم زارها،لرستان

1- كارشناس بخش تحقيقات گياه پزشكي ، مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي لرستان

2-كارشناس ارشد تحقيقات گياه پزشكي،مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي لرستان

3- دكترا و عضو هيت علمي بخش تحقيقات سن گندم ،موسسه تحقيقات گياه پزشكي كشور

زنجره مو

Psalmocharis alhageos  Kol

  (Hom.Cicadidae)

الف:شناسایی حشره بالغ ومراحل رشدی آن

طول بدن حشرات نر 24-20 میلی­متر وماد­ها 28-22میلی­متر است، رنگ بدن سبز روشن و چشم­ها به رنگ فیروزه­ای سیر، روشن، سیاه یا قهوه­ای است.

دوخط سبز یکی بین سینه اول وعقب سر و دیگری بین سینه وسط و سوم قرار دارد از وسط  پیشانی شیار طولی عبور نموده و در طرفین آن نیز چین­های عرضی وجود دارد شاخک­ها سه مفصلی و بین چشم­ها وشیاری که گونه را از لب جدا می­سازد قرار دارند.

مفصل سوم شاخک نخی شکل واز پنج مفصل تشکیل شده است و پشت سینه ذوزنقه­ای شکل ودارای شیار­های خمیده وعمیق است. سپرچه بزرگ ودارای برآمد­­­­­­ گی است.بال­های زنجره شیشه­ای شفاف و رگ­های اطراف قاعده آن­ها سبز رنگ و رگ­های ابتدایی بال­ها قهوه­ای و گاهی بور است. فقط حشرات نر مجهز به دستگاه تولید صدا در روی بند اول شکم خود هستند.حشرات ماده دارای تخم­ریز نسبتاً بلند ونیزه­ای شکل هستند. کناره­های تخم­ریز دندانه­دار و اره مانند است.

آيا مي دانيد يكي از بزرگترين همه گيري يا اپيدمي‌هاي بيماري زنگ زرد گندم در سال زراعي 74-73 رخ داد با توجه به شرايط مساعد اقليمي و بارندگي‌هاي پي در پي بهاره و وجود حرارت مناسب در اكثر مناطق كشور به ويژه مناطق سردسيري نيز زمستان ملايم سال 1373 شرايط مناسب براي بروز بيماري زنگ زرد گندم فراهم نمود. ميزان سطح آلوده در استان‌هاي فارس، اردبيل، كرمانشاه، گلستان، اصفهان، كرمان، خراسان، آذربايجان غربي وشرقي،‌ يزد، مازندران، سمنان ، لرستان، همدان ،كردستان، و ايلام به اين بيماري بالغ بر 1990429 هكتار رسيد و بالغ بر ميليو‌ن‌ها تن گندم خسارت ديد.

منبع: تاريخ گياه‌پزشكي ايران، عظيم زمردي، صفحه 627 ، نشر آموزش كشاورزي چاپ اول 1382   

1-آلدرين:(Alderin)

يك نوع حشره كش است براي كنترل حشرات خاكي مانند موريانه‌ها، كرم ريشه غلات، كرم‌هاي سوزني، شپش آبي برنج و ملخ بكار مي‌رود.

2-ديلدرين:(Dieldrin)

در كشاورزي جهت كنترل حشرات خاكي و تخم حشرات ناقل بيماري استفاده مي‌شده است.

3-اندرين :(Enderin)

يك حشره كش بسيار قوي است كه بيشتر محصولاتي مانند پنبه و غلات استفادده مي‌شده است.

4-هپتاكلر:(Heptacachlor)

حشره كشي است غير سيستميك كه از راه گوارشي و تماسي اثر مي‌كند. در قديم براي از بين بردن حشرات و مريانه‌ها، همچنين بر ضد آفات پنبه، ملخ بي آزار چمن، و مالاريا منورد استفاده قرار مي گرفته است.

5-هگزان كلرو بنزن:(Hexachlore Benzene)

هگزان كلرو بنزن (HCB) يك قارچ كش موثر و نيز محصول جانبي توليد مواد شيميايي و صنعتي مانند تترا كلريد كربن، ديكرو اتيلن، تري كلرو اتيلن، و پنتاكلرو بنزن مي‌باشد.

6-كلردان:(Chlordane)

در يك طيف وسيع از حشره كش‌ها براي حفاظت محصولات كشاورزي مانندسبزيجات، غلات، ذرت، دانه‌هاي روغني، سيب زميني ،نيشكر، چغنر قند، مركبات، گردو و پنبه استفاده مي‌شد.

7- توكسافن:(Toxaphene)

حشره كش بوده كه بيشتر براي نگهداري پارچه‌هاي نخي و حبوبات مصرف مي‌شد.

8-ميركس:(Mirex)

از طريق ورود حشره كشها به معده فعال شده و باعث اثرات مخرب مي‌گردد. از موارد استفاده مي‌توان به استفاده در بازدارنده هاي اشتعال در صنايع پلاستيك، لاستيك، كاغذ رنگي و كالاهاي الكتريكي نام بردغير قابل حل در آب بوده و در بافتهاي زيستي قابليت تجمعي دارد.عمده ترين راه انتقال ميركس، از طريق  غذا مي‌باشد.

9-ددت:(‌DDT)

در جنگ جهاني دوم براي مبارزه با مالاريا ، تيفوس و ديگر بيماري هاي شايع كاربرد دارد. اكنون مصرف آن كاملاً منسوخ شده است.

منبع: نشريه علمي تخصصي كشاورزي پايدار بهار و زمسان 1384