بخش تحقیقات گیاه پزشکی استان لرستان
plant protection department of lorestan 

کشاورزان همواره  در طول تاریخ با علفهای هرز در مبارزه بوده اند و در این راستا به پیشرفتهای قابل ملاحظه ای نیز دریافته اند بشرمبارزه با علفها ی هرزازطریق دست و استفاده از حیوانات شروع نمود و در حال حاضر نیز عمدتاٌ از طریق روش های مکانیکی و شیمیایی این راه را ادامه می دهند  پیشرفتهای بدست آمده برای مبارزه با علفهای هرز همواره با پیشرفتهای بشر در بکارگیری انرژهای مختلف همراه بوده است بطوری که بشرد راین مسیرابتداازنیروی انسانی وحیوانات اهلی استفاده نموده و بتدریج انرژیهای فسیلی را جایگزین آنها کرده است درحال حاضر کشاورزان چهارروش برای مبارزه با علفهای هرزدر پیش دارند که عبارتنداز روشهای زراعی ، مکانیکی ، بیولوژیکی وشیمیایی . ازبین این چهار گزینه روش مبارزه شیمیایی ازهمه رایج تر شده و امروزه افزایش وابستگی به علف کش ها باعث بروز مشکلاتی مانندمقاومت علفهای هرز به علف کش ها و آلودگی آبها وخاکها به سموم گریده است پیامدهای ناشی از مصرف بی رویه علف کش ها و محققان و کشاورزان را به فکر یافتن روشهای جایگزین برای مقابله با این مشکلات انداخته و به دنبال آنند که بدانند چگونه می توان با حداقل اثرات سوء علفهای هرز و کنترل نمود بسیاری از محققان بر این عقیده اند که برای پاسخ به این سوال در وهله اول باید بین  مبارزه با علف هرز و مدیریت علف هرز تفاوت قائل  شد مبارزه با علفهای هرز یعنی استفاده از روشی که به آسانی بتوان آنها را از بین برد و مدیریت علفهای هرز یعنی اینکه قبول کنیم که علف هرز نیز جزئی از سیستم است براساس این تفکرباید تلاش کنیم تا علف هرز را درمسیری که که درحال حاضر دنبال می شود مسیر مبارزه با علفهای هرز بوده و این از دستاوردهای صنعت برای کشاورزاست در این روش تاکید بر آن است که چگونه می توان با  کمترین هزینه و در کمترین زمان علف هرز را از بین برد اگراز این روش استفاده کنیم به سمت گسترش بیشترعلف کشهای انتخابی و تولید گیاهان مقاوم به علف کش پیش خواهیم رفت و به دنبال روشهای برای تدوام تک کشتی خواهیم بود به طور کلی این روش مصرف محصولات شیمیایی جدیدتر و به دنبال آن مواجه شدن با مشکلات و نگرانیهای جدیدتررا در پی خواهد شدروش جایگزین برای جلوگیری از مشکلات ناشی از مصرف بی رویه علف کش ها و یا بعبارتی مبارزه با علفهای هرزروش مدیریت علفهای هرزاست دراین روش پایداری تولید یعنی حرکت در جهت سود بیشتر و اثرات سوء کمتر مدنظراست و بجای مبارزه باعلف هرز باید آن را مدیریت نمود در مدیریت علفهای هرز هدف رسیدن به سود بلند مدت وهم جهت بودن با طبیعت است دراین روش باید ماهیت علف هرزرا شناخت درروش مدیریت علفهای هرزحداقل با چهار چالش مواجه خواهیم بود1- باید اکولوژی علف هرز را بهتر بشناسیم بدانیم اهمیت  گونه های علف هرز درمزرعه چیست چرخه زندگی علفهای هرزچگونه است و چگونه بایدآنها را مدیریت کنیم2-  دربرنامه مدیریتی به بیش از یکسال فکر کنیم یاد بگیریم که چشم انداز گسترده تری را ببینیم ودر یک دوره تناوبی ببنیم نه در یکسال زراعی 3- دائماٌ در جستجوی روشهایی ومواد جدید باشیم و بهترین راهکارها و بهترین مواد را انتخاب کنیم4-  باید دیدگاه سیستماتیک  پیدا کنیم با توجه به موارد فوق به نظر میرسد که آشنایی با اکولوژی علفهای هر ازجمله مواردی است که برای مدیریت علفهای هرز و مهار بهتر آنها  ضروری است  تا کنون در جهان کتابهای متعددی درخصوص اکولوژی علفهای هرز انتشار یافته است در ایران نیز دو کتاب در این زمینه ترجمه و منتشرشده است کتاب حاضر که توسط چند تن از متخصصان برجسته اکولوژی علفهای هرز تالیف شده  در نوع خود از کتابهایی بی نظیراست چاپ اول این کتاب قبلاٌ با نام اکولوژی علفهای هرز توسط برخی ازهمین مترجمین در ایران ترجمه و چاپ شد و با استقبال خوبی از طرف علاقمندان این رشته مواجه گردید کمیاب شدن کتاب مذکور بازار و تجدید چاپ کتاب اصلی ما را برآن داشت تا جدیدترین نسخه آن را که علاوه بر تغییرات اساسی فصول جدیدی نیز به آن اضافه شده است را ترجمه و در اختیارعلاقه مندان قرار دهیم این کتاب می تواند برای دانشجویان رشته کارشناسی ارشد و دکتری علفهای هرزبه عنوان منبع درسی و برای سایر دانشجویان رشته کشاورزی بعنوان کتاب کمکی مورد استفاده قرار گیرد .

 تعریف اکولوژی :هر موجود زنده ای برای برخی از فرآورده و فرآیندهای زیستی بطور انکار ناپذیری به محیط زیست خودو بویژه به موجودات زنده دیگر وابسته است لازمه بقا،همبستگی گروهی است و بررسی چگونگی این هم بستگی هامورد توجه دانش اکولوژی است دانش اکولوژی مجموعه شناختهایی است که  انسان در باره اثرات محیط بروی موجودات زنده ، اثرات موجودزنده بروی محیط وارتباطات متقابل بین موجودات زنده است .

زیست شناسی و بوم شناسی علفهای هرز: همه گیاهان روی زمین تحت تاثیر عوامل محیطی محل رویش خود، یعنی عوامل بوم شناسی قرار دارند بعبارتی دیگر، رشدو نمووزندگی آنها نتیجه تاثیراین عوامل و نیز زیست شناختی است . از نیمه دوم قرن بیستم میلادی ، دانشمندانی که درباره علفهای هرز تحقیق می کردند دیگروقت خود را صرف  نحوه از بین  بردن  یک علف هرز در یک مزرعه خاص نکردند و توجه  خود را بیشتر به همزیستی علفهای هرز ، جامعه علفهای هرز، رقابت آنها با گیاهان اصلی  ، و زیست شناسی  وبوم شناسی آنها معطوف داشته اند در نتیجه این مطالعات ، بسیاری از موارد که  تا آن موقع ناشناخته بود روشن  شدمانند :عواملی که خستگی زمین را به دنبال دارد  یا موجب ناسازگاری  چندین گیاه بایکدیگر در شرایط مساوی می گردد ، تاثیر شیمیایی گونه ای از علف هرزروی گونه های دیگر با روی  گیاهان اصلی ، و غیره .  به طورکلی   هدف از زیست شناسی  و بوم شناسی علفهای هرز، شناخت وکنترل  بهتر آنها  برای بوجود  آوردن مزرعه و مرتعی سالم  با گردش  زراعی صحیح  به منظور به دست آوردن محصولات گیاهی و دامی با ارزش است .

 زیست شناسی علفهای هرز: درهر جا  که انسان دست برده و شروع  به عملیات کشاورزی و تولید محصول کرده است علفهای هرز پدید  شده اند .این تدوام حضورهمه جانبه  علفهای هرز به دلیل خصوصیات زیست شناختی ویژه ای است که این   گیاهان  دارند . مثل قدرت تولید  بذر زیاد و درنتیجه تولید جمعیتهای بزرگ   ، شکل بذر که آنها را به سادگی  قابل انتقال  کرده به آنها امکان  تثبیت   سریع  جمعیت را می دهدعمر زیاد بذر و توانایی حفظ قوه نامیه برای مدت طولانی وداشتن اندامهای رویشی تکثیر شونده که همه نکات مذکورازعوامل بقاء و موفقیت علفهای هرز به شمار می آید و به آنها توانایی اشتغال سریع مکانهایی را می دهد  که بشردر آنها به کشاورزی می پردازد و مایحتاج خود را تامین می کند.

تعداد بذرعلف های هرز :

بقای نسل گونه های مختلف گیاهان  بستگی زیادی به تعداد بذر تولیدی و قوه نامیه آنها دارد علفهای هرزی که بیشتر درمعرض آسیبهای جوی قرار دارند و از آنها مراقبت نمیشود با تولید بذربیشترمی تواند در برابرعوامل نامساعد  مقاومت و نسل خود را حفظ کنند مطالعات نشان می دهند که تعداد  بذر گیاهان وحشی علفهای هرز خیلی بیشتر ازانواع اهلی آنهاست مثلاٌ در یک بوته چاودار وحشی تا دویست و پنجاه بذر را شمارش کرده اند افسنطین یا بعضی ازاقسام درمنه  تا یک میلیون عدد بذر می دهند بعضی ازعلفهای هرز که می تواند دهها هزار بذر در هر بوته تولید کند  گیاهان زراعی آنها تنها  چندصد بذرتولید می کنند گیاهان خانواده اسفنجیان  ، تاج خروس وحشی و گل جالیز بذر زیادی تولید می کنند و چون برداشت نمی شوندو اغلب زودتراز  گیاه تولیدی نیز می رسند بذرآنها  مجدداٌ به خاک بر می گردد در زمان  مناسب جوانه می زنند در حالی که گیاها زراعی تقریباٌ همیشه برداشت می شوند و تعداد کمی از بذر آنها  روی زمین باقی می ماند.

تولید بذر در شرایط نا مساعد : علفهای هرز در شرایط مساعد نیز قادرند بذر تولید کنند در شرایط نامطلوب و با حاصلخیزی کم زمین ، دمای پایین کمی آب و کوتاه بودن فصل رشد ، علفهای هرز موفق بذر تولید می کنند مثلاٌٍٍ علفهایی مثل سلمه ، توق ، دم روباهی ،  گاورس ، تاتوره ، می توانند دراواسط شهریورماه جوانه زنند  رشد کنند ، و قبل از فرار رسیدن زمستان و شروع یخ بندان بذرهای خود را تولید کنند حتی زمان یک علف قطع شود اغلب بازهم جوانه زده  شاخه های جدیدی بوجود می آورد و پس از گل دادن بذر تولید می کنند بعضی از آنها به فاصله کوتاهی پس از گرده افشانی تولید بذر مینماید پیچک وفرفیون ؛ افوریبا اسکولا ، ده روز پس از گرده افشانی بذرهای کامل را تولید می کنند و یا در یک جمعیت علف هرز تعدادی در حال گل دادن بوده  تعدادی بذرهای رسیده دارد بعضی از آنها حتی زمانی که درحال گلدهی هستند اگر چیده شوند  دارای بذرهای فعال و زنده  خواهند شد . مانند سایر سیوم آرونسیس.

دوره خواب بذر : در صورتی  که همه بذرهای یک گونه علف هرزهمزمان  جوانه زنند و سبز شوند کنترل آنها ساده خواهد بود و اگر قبل از گلدهی و تولید بذر با آنها   مبارزه شودعلف هرز محو و از مزرعه  ریشه کن خواهد شد . بذر بسیاری از گیاهان دوره خواب داند  و با وجود مناسب  بودن شرایط محیطی مثل  رطوبت ، دما ، و نور ممکن است طی چندین  سال جوانه  زنند که دراین حالت ریشه کن کردن و کنترل آنها مشکل خواهد بود . بسیاری از گیاهان  زراعی که فاقد دوره خواب هستند در شرایط حمایت شده  مزرعه  نمی توانند  بیش از یک  سال  زنده بمانند. دوره خواب بذرعلفهای هرز یکی ازعوامل استقامت و پایداری آنها محسوب می شود . این ویژگی باعث می شود که گیاه چه با شرایط نامساعد و کشنده زمستان مواجه نشوند.ممکن است ماهها وحتی سالها طول بکشد تا بذر بتواند آب و اکسیژن لازم را برای جوانه  زدن جذب کند ، و در نتیجه همیشه مقدارزیادی بذرعلف هرز ذخیره برای سبز شدن در خاک وجود دارد. دوره خواب بذر گونه های مختلف هرز متفاوت بوده ممکن است با یکی ازشرایط محیطی وبا ترکیبی از آنها شکسته شود. دوره خواب  ممکن است براثر پوشش سخت بذر، جنین رشد نکرده ، جنین راکد ، با وجود مواد بازدارنده رشد در بذر باشد. در صورتی  که به دلیل سخت بودن پوسته  باشد تا زمانی  که بر اثر یخ زدن  و آب شدن مکرر یخ  و با فعالیت   موجودات ذره بینی پوسته سخت آنها شکسته یا تجزیه نشودنمی توانندجوانه بزنند، واگر بذر به علت وجود مواد بازدارنده جوانه نزند بایداین مواد به وسیله آب شسته شود و گاهی ممکن است علت جوانه  نزدن بذرعلفهای هرز احتیاج آنها به نور باشد که  در این حالت  بایدآب جذب کنند و با اشعه خورشید ( نورقرمز)  دوره خواب آن  شکسته شود در مورد  این گونه  بذرها ، انجام عملیات  کشاورزی  مثل شخم زدن  و جابجا شدن  باعث می شود  بذر در خاک در معرض نور قرارگیرد و سبز شود  این نوع  خواب به بذرعلف هرز  امکان  می دهد  که زمانی که در سطح  خاک  قراردارد جوانه  زند و ساقه آن  به راحتی از خاک خارج شود ، به مفهومی دیگر، در این  حالت  گیاهک  در زیر خاک مدفون نشده از بین  نمی رود که این خود یکی  دیگرازعوامل  مهم بقای علفهای هرزبه شمار می رود. 

سبز شدن  بذر علفهای هرز: تکثیروانتشارعلفهای هرز به ظرفیت جوانه زدن ، قدرت جوانه  شدن ،  دوره خواب  بذر آنها بستگی دارد . بذر تعدادی از علفهای هرز قوه نامیه خود را سالیان دراز در خاک  حفظ می کند . همان  گونه  که در بالا اشاره  شده ، بذر علفهای هرز همگی قادر نیستند  که به محض جدا شدن از گیاه  مادر و قرار گرفتن در زمین جوانه زدن ، از میلیونها بذری  که بر زمین می ریزد فقط معدودی سبزمی شوندو بقیه به همان وضع درزمین میمانند که درواقع این مدت زندگی  پنهان با دوره خواب بذر مکمل قدرت نامیه آن است . در بعضی ازعلفهای هرز که دو یا چند عدد  بذر در یک میوه  با کپسول  قرار دارد، مدت زندگی پنهان هر یک از بذرها متفاوت است ، بدین معنی که ممکن   است یکی از آنها از یک ماه و بذر دیگر بعد از یک سال جدا شدن از بوته  جوانه زند یا آماده  جوانه زدن گردد . بدین ترتیب ، بذرعلفهای هرز در حفظ و بقاینسل گیاه دخالت دارد و چنین استنباط می شود که  آیش گذاردن زمین  نمی تواند دافع همه علفهای هرز باشد. برخی دانشمندان معتقدند که بذرهایی که زودتر سبز می شوند جداری  قابل نفوذ تر برای آب و اکسیژن دارند تا بذرهایی که دیرتر سبزمی شوند.

قوه نامیه  بذرعلفهای هرز: قوه نامیه بذرعبارت است از توانایی آن برای  جوانه  زدندن که در صد   جوانه زدن ،  سرعت جوانه زدن  و قدرت بوته های حاصل ، ارزیابی  می شود، عواملی مانند سن بذر و شرایط  نگهداری آن بر قوه نامیه بذرتاثیر  می گذارند . بذرعلفهای هرزاگر درعمق مناسبی قرار نگیرند. می توانند چند سال قوه نامیه خود راحفظ کنند و پس از آنکه براثرشخم یا سایرعملیات کشاورزی درعمق مطلوب قرارگرفتندو رطوبت و اکسیژن لازم به آنها رسید  سبز شوند. بعضی ازعلفهای هرز قوه نامیه بذرهایشان بین 2تا 5 سال است ولی اکثر آنها بذرشان تا چندین سال بعد هنوز با باروری خود راحفظ می کنند  . مثلاٌ بذر ترشک پهن برگ پس از70 سال سبزمی شود چند نمونه دیگر از  این گونه علفهای هرزپیچک صحرایی ، نوعی ازمک ، و بارهنگ طبی  هستند که بذرشان پس از40  سال سبز می شود. بذرخرفه ، گندمک ، سس، کیسه کشیش ، دم روباهی، و خردل وحشی بیش از 30 سال قوه نامیه خود را حفظ می کند ، بذر تاج خروس و کنگر صحرایی به ترتیب  پس از 25  تا  20 سال  می تواند جوان زنند و سبز شود. حفظ  قوه نامیه بذرطی سالهای  متمادی همراره با تعداد فروان آن ، برای علفهای هرزاین امکان رابه وجود  می آورد که در صورت استقرار در زمین رشد و نمو بعدی آنها تضمین شود  . بدین ترتیب ،ممکن است یک علف هرز برای چندین سال پی در پی به طور  موثر کنترل شودولی درصورت بی دقتی درروشهای کنترل دوباره به صورتیک مشکل عمده بروز نماید.

 عوامل انتشارعلف های هرز : عوامل که باعث انتشارو انتقال بذرعلفهای هرزو پراکندگی آنها میشوندعبارت اند ازباد ،آب ، جانوران ، انسان، بذر گیاهان زراعی ، ادوات کشاورزی ، نهال و نشا ،و کودهای آدمی.  

الف)  باد باد عامل  مهم و موثر برای انتشار بذرعلفهای هرزاست . ساختمان  بذرو زائده دانه ها به صورتی است که با سادگی  با باد نقل ممکن کنند . مثلاٌ بذرزبان گنجشک  یا بعضی ازترشکها ، بالی مانند ملخ  هواپیما دارند که کمی تاب دارد، به هنگام  وزش باد اوج می گیرد و به محض آرامش هوا سقوط کرده به زمین می افتد.

ب ) آب  در مناطقی که  مزارع و باغها را آبیاری می کندآب در انتشار علفهای هرزازباد مهمتراست . البته  بین مزارعی  که با آب رود خانه  یا با آب قنات مشروب می شوند تفاوت وجود دارد. درحاشیه رودخانه ،انواع  علفهای هرز می رویند، از این رو رودخانه حاوی مقداری  بذرعلف هرز است .  جویهای تقسیم آب مزارع  نیز پر از بذرعلف هرزهستند که هر ساله  ا زآن طریق  بی شماری بذر علف هرزبه مزارع  برده می شود.

ج)جانوران جانوران  به روشهای مختلفی بذرعلفهای هرز را حمل و نقل و منتشر می کنند .  دام یکی ازعوامل حفظ و انتشارعلفهای هرز است . در این مورد ، دامهای اهلی و وحشی هر دو دخالت دارند ولی درمزارع   کشاورزی سهم دامهای اهلی بیشتراست . پرندگان که با حرص و ولع عجیبی ازدانه ها تغذیه می کنند سبب انتشارعلفهای هرز نیزمی شوند پرندگان بذرعلفهای هرز  عشقه سمی و تاجریزی را بهتر از بذر گل قاصد و دم وباهی مصرف می کنند  . تعدادی از دانه هاهضم نمی شوندو به همان حالت طبیعی از بدن جانوریا پرونده دفع گردیده پس از قرارگرفتن در شرایط مناسب جوانه می زنند .  عقیده  کلی آن است که  پرندگان بذرعلفهاهرز را بیش ازآنچه منتشرمی کنند  از بین  می برند انتشار بذرعلفها هرز به وسیله جانوران بیشتراز طریق مدفوع آنهاانجام میگیرد، بدین ترتیب که دانه های فروبرده شده که در دهان   یا معده آنها آسیبی ندیده اند به همراه مدفوع خارج می شوند .این روش انتقال  ، یعنی انتقال بذراز گیاه به داخل معده جانوران سبب تسهیل جوانه زدن آن   می شودزیرا مدتی شیره معده خیس خورده و جدارسخت آن نرم شده است .  به علاوه چون با مقداری کودهمراه است  پس ازجوانه زدن مواد غذایی   بیشتری در دسترس دارد و بدین لحاظ رشد سریعتری خواهدداشت.برای بعضی ازدانه ها  که جدارآنها مقدرای چربی یا مواد لعابی داردگذاشتن از معده جانورشرط لازمی برای  باز شدن  بذراست . این گونه بذور درمدفوع   پرندگان کمتراست پرندگانی که از ریشه و ریزوم گیاهان برای لانه سازی   استفاده می کننددرانتشارعلفهای هرزنیزتاثیردارند. دامها ، مخصوصاٌ  گاو  ، با پاهای خود مقداری  بذرعلفهای هرز را از نقطه ای  به نقطه دیگر میبرند    . بعضی از بذور به علت داشتن قلاب ، کرک ، یا خار، به پرپرندگان یا بدن   ، مو، یا پشم حیوانات چسبیده از محلی  به محل دیگرمنتقل می شوند . مثل خارنال ، سنخوروس ، ماستونک یا چسبک ، تورژنی ، جوموشی ، هوردیوم ، باباآدم ، و  سگ زبان.  

د ) انسان نیزمانند جانوران در انتشارعلفهای هرزدخالت دارد و متاسفانه دخالت او دراین کار بسیاروسیع است و بیش از سایرعوامل باعث انتشار علفهای هرزمیشود تا آنجا که حدومرزی برای میدان انتشارعلفهای هرز توسط انسان نمی توان قائل شد.                        

ه)بذر گیاهان زراعی همراه با بذر گیاهان زراعی ،اغلب مقدارزیادی بذرعلف هرز وجود دارد که باعث آلودگی مزارع می گردد درمناطقی که کشاورزی پیشرفته ای دارند همواره بذر علفهای هرز را جدا میکنند در بیشتراوقات بذرگیاهان زراعی کنترل میشودو درصورتی که تعداد بذرعلفهای هرزازحداستاندارد تجاوز کند اجازه کاشت داده نمیشوداغلب بذوری را که کشاورزان در کشورما میکارند تعداد زیادی بذرعلف هرز دارد .

 و: ادوات کشاورزی ادوات کشاورزی که از مزرعه ای به مزرعه دیگر می روند بدون اینکه کشاورزخواسته باشد باعث انتشارعلفهای هرز می شوند . چرخ تراکتور، کمباین، و سایرادوات کشاورزی وسیله بسیارسهلی برای انتشارعلفهای هرز است .  بعضی از علفهای هرزبا ماشینهایی که برای از بین  بردن آنها طراحی شده اندمنتشرمی شوند. مثلاٌ مرغ به وسیله هرسهای  دندانه ای یا کولتیواتوراز بخشهای آلوه به قسمتهای غیرآلوده منتقل می شود.  زمانی  که مزرعه و خاک مرطوب است  گلهای حاوی بذرعلفهای هرزبه چرخ  ادوات کشاورزی چسبیده به مناطق غیر آلوده می شود  .

 ز) نهال  و نشا :نهال درختان میوه  و درختچه های زینتی و نشای گلهای  زینتی و سبزیهای مختلف عامل بسیار موثری برای انتشارعلفهای هرزهستند   .  پیازهای کوچک ،  قطعات ریشه ، و ازهمه بیشتر بذرعلفها هرز به ریشه   ، تنه ، و خاک اطراف ریشه  سبزیها ونهالها  می چسبند  و منتقل میشوند  . خاک  گلدانهایی   که در آنها   گل و گیاه زینتی کشت  شده است نیزممکن است از شهری  به شهر دیگریاازکشوری  به کشور دیگر علف هرز را منتقل  کند ، چه بسا علف منتقل شده بیش ازآنچه   در محل اصلی خسارت  وارد  میکرد  در محل جدید باعث  خسارت شود ، این موضوع بسیار پر اهمیت است و به هیچ وجه  نباید آن را سرسری تلقی کرد.

ح ) کودهای دامی :کود دامی  که برای تقویت زمین و بهبود وضع فیزیکی خاک در مزارع  و باغها پخش میشود نیزمی تواند  یکی ازعوامل انتشار علفهای هرز باشد بسیاری از بذور بدون آسیب دیدن ازدستگاه گوارش حیوانات عبور کرده داخل مدفوع  به این طرف و آن طرف پراکنده میشوند ، بسیاری از بذرها برای آنکه پوسته شان آماده برای جذب  آب و اکسیژن گردد باید مواد موجود در معده حیوانات برآنها اثر گذارد تا بتوانند به راحتی جوانه زنند . بنابراین ، همیشه  باید از مصرف کود تازه و یا پوسیده نشده خودداری شود. کود دامی را پس از پوسیده شدن ( به اصطلاح  پخته شدن ) و از بین  رفتن  قوه نامیه بذور باید به کار برد .  

 مخازن بذر (بانک بذر)  مخازن بذر ذخیره علفهای هرز می باشند که تحت شرایط مطلوب ممکن است با جوانه زدن  سراز خاک در آورده با چغندر قند رقابت کنند این مخازن در اکثر خاکهای زراعی حاوی مقدار زیادی ازعلفهای هرزهستند که تعداد آنها از 4100 تا 13700 عدد  بذر در متر مربع  تغییرمی کند  تعداد وترکیب بذر علفهای هرز در هر خاکی متفاوت است ولی رابطه نزدیکی با شرایط آب و هوایی ، خاک،نوع کشت ، آماده نمودن زمین وعملیات مدیریت علفهای هرز دارد مخازن بذردارای بذرهایی با سنین متفاوت هستند طول عمر بر اثر دفن  شدن در خاک یا پوشیده شدن توسط بقایای گیاهی افزایش میباشد تعیین تعداد گونه های علف هرزسالیانه مزارع و تشخیص قوه نامیه بذرهایی که نزدیک به سطح زمین قراردارند به مدیریت علفهای هرز بستگی دارد محدود نمودن  احیاء مخازن بذردرجهت  تدوین صحیح  برنامه مربوط  به مدیریت علفهای هرز اهمیت فراوانی داردبرنامه های تلفیقی مانندمناسب ترین تناوبهای زراعی مصرف علف کشها و عملیات آماده کردن زمین و کاشت نقش مهمی در محدود نمودن تعداد و تنوع بذرعلفهای هرز این مخازن دارد در نواحی با مخازن بذرعلف زیاد بایستی یک سیستم قوی مدیریت علفهای هرز را به مدت دو تا چهار سال اعمال نمود و زمانی که بایستی میزان ذخیره بذر تا حد زیادی کم شد می توان این مقدار کم را با مصرف مرتب مقادیرمناسب علف کش و به کار بستن عملیات آمده نمودن وکاشت ، ثابت نگه داشت با وجود این گاهی اوقات میزان ذخیره بذر به علل زیر افزایش میباشد1- هنگامی که  به خاطر شرایط نامساعد کشت کرپه عدم مصرف علف کش در زمان مناسب و گاهی   کارایی علف کش علفها هرز باقی مانده به بذرمی نشینند 2-  ورود بذرهای جدید علف هرز توسط باد آب کود دامی و با بذر آلوده  سایر گیاهان زراعی 3-  مقاوم شدن بعضی ازعلفهای هرز به علف  کشها .

 طول عمر بذ ر :در برنامه ریزی و طراحی سیستم مدیریت علفهای هرز درزراعت چغندر قند مدت زمان خواب بذر علفهای هرز از اهمیت بالایی برخورداراست بجهت خطر جوانه زدن و سبز شدن بذر علفهای هرز داخل خاک بایستی باآنها مبارزه کردعواملی مانند نوع گیاه عملیات کاشت و سایرعوامل موثر درجوانه زنی روی طول دوره خواب بذرموثرهستند بذر اکثرعلفهای هرزدرزمینهای زیر کشت عمرطولانی ندارند، متوسط دوره زنده ماندن برای بسیاری گونه ها کمتراز 6 سال است در یک بررسی روی طول دوره زنده مانده بذرهای دفع شده سوروف در خاک مشخص شد که تمامی بذرها در مدت 5/5 سال از بین رفته و کمتر از یک درصد بذرگیاهانی مانند توق ، خرفه ، تاج خروس وحشی قوه نامیه خود را حفظ کرده اند در صورت مساعد بودن شرایط محیط برای جوانه زدن بذرهاعمرآنها کمتر میشود بالطبع کشت و زرع نقش تعیین کننده درجوانه زدن سریع آنها دارد زیرا این عمل بذرها را به سمت شرایط محیطی  محدود سوق  میدهد روبرتس (1970)  دریافت که جمعیت بذرهای زنده علف هرز در صورتیکه در یک سال زمین چند نوبت شخم بخوردو سریعتراز هنگامی که زمین در آن مدیریت بایر بماند کاهش خواهد یافت طول عمر بذرهای تابع در صد بذرهای جوانه زده و تعداد بذر تولید شده توسط علف هرز است در صورتی که سالانه 50 در صدد بذرها از بین رفته و بذر جدیدی نیزتولید نشود بعد از شش سال میزان بذرزنده موجوددودرصد مقدار اولیه خواهد بود به شرط  سبزشدن  98  درصد بذرها این مقدار کاهش در همان اول به دست خواهد آمد در صورتی که ادامه روند جوانه زنی به این شکل در پایان سال ششم تمامی بذرهای زنده ازخاک ریشه کن خواهند شد ( انیس 1977) مشخص شده است که افزایش میزان جوانه زدن به همراه ممانعت از تولید بذرمی تواندزمان لازم جهت کاهش جمعیت علف هرز را تا حد باور نکردنی کمتر نماید.

تولید بذر : علفهای هرز زراعت چغندر قند از نظر توانایی تولید بذر تفاوت زیادی با بذر دارد به عنوان مثال توانایی تولید بالقوه بذر برای علفهای هرز یکساله مانند یولاف وحشی ، تاج خروس وحشی ، سلمک و سوروف به ترتیب250 ، 117400، 72450، 7160 عدد به ازاء هر بوته می باشد تولید حقیقی بذر هر گیاه از سالی به سال دیگرو بسته به عوامل دیگراز قبیل رقابت بین گونه ای ودرون گونه ای ، شرایط محیطی اثر بازدارنده علف کشها و زمان سبز شدن ، تفاوت زیادی دارند برنامه های مدیریت علف هرزعملاٌ میزان تولید بذررا کم می کنند ولی قادر به توقف کامل آنها نیست چرا که بعضی از این عوامل از کنترل ما خارج هستند.

زمان جوانه زدن : دوره سبز شدن بعضی از علفهای  هرز یکساله کاملاٌ مشخص شده است  برای مثال اوج  زمان سبز کردن تاج خروس  وحشی و سلمک از اواسط بهار تا اوایل تابستان است حال آنکه برای این دوره علف هرز هفت بند از اواخر بهارالی اواسط تابستان می باشد زمان  سبز کرد علفهای هرز در زراعت چغندر نقش کلیدی در برنامه ریزی مدیریت علفهای هرایفاء می کند.

بوم شناسی علفهای هرز :همه گیاهان روی زمین و از جمله علفهای هرز تحت  تاثیرعوامل محیطی که در آن زندگی می کنند قرار دارند . به همان  ترتیب که موجودات مجاور بر آنها تاثیرمی گذارند آنها نیز بر موجودات همسایه تاثیردارند. همان گونه  که در صفحات قبل  گفته شد این خصوصیات برای علفهای هرز امکان رقابت   و تحمل شرایط نامساعدرا فراهم می کند که در نتیجه می توانند در این گونه شرایط محیطی بهتررشد نمایند. بیشترعملیاتی که بشرانجام می دهد مثل خانه سازی ، شهر سازی، راهسازی ، احداث فرودگاهها و زمینهای ورزش ، ساختن استخرودریاچه های مصنوعی ، عملیات زراعی ، و ایجاد کانالهای آبیاری، و نیز اقداماتی نظیر چرای مفرط مراتع منتج به دست خوردگی و بی ثباتی محیط می شودعلفهای هرزی که ما آنها را به عنوان متجاوزبه منافع  خود  نگاه می کنیم  در واقع بخشی از حیات  گیاهی طبیعت هستند. اگر رشد و نموو زندگی آزاد آنها و به رسمیت شناخته شود نتیجه آن ایجاد یک جامعه  گیاهی  ثابت و توالی گیاه است ، یعنی ، تبدیل علفهای یکسال به چند ساله های چمنی ، بعدبه بوته های چوبی ، بعد به درختهای کم عمر، و نهایتا یک جامعه  جنگلی   . تغییرات وراثتی  گیاهان نیز درجهت رسیدن به شرایطی ثابت است ولی کشت گیاهان زراعی برای تولید حداکثر محصول ، چه دانه یا الیاف یا شاخ و برگ   ،  ضمن اینکه محیط طبیعی گیاهان را برهم می زند با توالی گیاهی نیز در تضاد است . وجود علفهای هرز به مکانهایی اختصاص دارد که نظم طبیعی آنها به هم خورده است . قبل از آفرینش بشر، انتخاب طبیعی گیاهان درجهت   حفظ گیاهانی بوده که شرایط نامساعدمحیطی سازش یافته اند. از گیاهانی  که به طرف محیطهایی دست خورده  بشری راه یافته اندابتداعلفهای هرزی که  کنترل آنها ساده بوده درهمان اوایل حذف شده اند و آنهایی که مانده و توسعه   یافته اندعلفهایی هستند که  با محیطهای کشت گیاهان زراعی مختلف سازش  یافته اندو هنوزهم با ما هستند . تمام موجودات زنده ای  که در یک جامعه  زیستی عضویت دارند  تحت  تاثیر سه دسته عوامل محیط  قرارمی گیرند      ( به مجموع  این تاثیرات کنشها و به مجموعه  رفتاری که موجودات زنده عضو جامعه زیستی در برابر این عوامل از خود بروزمی دهندواکنشها گفته  میشود) این سه دسته عوامل موثردر یک محیط عبارت اند از : 

عوامل جوی محیط یاعوامل اقلیمی.

عوامل محیط خاک یا عوامل مربوط به زمین. 

عوامل زیستی محیط یا عوامل حیاتی.

در کار کشاورزی ، که انسان در تغییر وضع طبیعی اراضی مداخله  دارد و به میل خود رویش گیاهان و خصوصیات آنها را عوض می کند باید غیراز عوامل  طبیعی  عوامل مصنوعی را نیز همواره به حساب آورد .


موضوعات مرتبط: علفهای هرز
[ شنبه دوازدهم اردیبهشت 1388 ] [ 10:54 ] [ حامد نظری ]
.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ

خداوندا!ما را ياري فرما كه عقل ما از قرآن بهره اي ببرد يك لحظه مرا به خودم وامگذار چون وقتي بياد تو نيستم هميشه در غفلت هستم و گناهاني را مرتكب مي شوم كه نمي دانم نه يادخدائي و نه ياد آخرت و نه اراده خير و اقبال به بهشت و نمي دانم دلم كجاست هميشه به امور دنيائي فكر كرده و سرگرم هستم و از همه بدتر در خطر صيد شيطانم

بخش تحقيقات گياه‌پزشكي مركزتحقيقات كشاورزي ومنابع طبيعي استان لرستان با بهره گيري از دانش كارشناسان مربوطه د راستاي ارتقاء سطح دانش كشاورزي و ارائه رزومه كاري اين مركز
اقدام به راه‌اندازي اين پايگاه اطلاعاتي نموده است مارا در اين راه راهنما باشيد


حامد نظري
محقق بخش تحقیقات گیاهپزشکی لرستان
امکانات وب